کامپوزیت اسپکتروم Dentsply sirona

کامپوزیت اسپکتروم یک کامپوزیت ترمیمی میکروهیبرید ساب‌میکرون و یونیورسال ساخت کشور آمریکا است که برای ترمیم مستقیم دندان‌های قدامی و خلفی طراحی شده است. این ماده از نوع لایت‌کیور و رادیواپک بوده و برای طیف گسترده‌ای از ترمیم‌های کلاس I تا V مورد استفاده قرار می‌گیرد.کامپوزیت اسپکتروم به دلیل ترکیب مناسب خواص مکانیکی، قابلیت فرم‌دهی، پالیش‌پذیری و تنوع شید، برای بسیاری از ترمیم‌های روزمره دندانپزشکی قابل استفاده است. ساختار فیلر آن به‌گونه‌ای طراحی شده که میان استحکام، مقاومت سایشی و کیفیت سطح نهایی تعادل ایجاد شود. از این کامپوزیت برای دندان‌های قدامی و خلفی و ایجاد ترمیم‌هایی با ظاهر طبیعی استفاده می شود.کامپوزیت اسپکتروم از محصولات شرکت Dentsply و مجموعه Dentsply Sirona است. 

ساختار و ترکیبات کامپوزیت اسپکتروم

کامپوزیت اسپکتروم در گروه کامپوزیت‌های میکروهیبرید قرار می‌گیرد و از ترکیبی از فیلرهای معدنی با اندازه ذرات بسیار ریز استفاده می‌کند.کامپوزیت اسپکتروم فیلرهای شیشه باریم ـ آلومینیوم ـ بوروسیلیکات، شیشه باریم ـ بور ـ فلوئورو ـ آلومینوسیلیکات و سیلیکا با پراکندگی بالا دارد.اندازه متوسط بخشی از ذرات شیشه کمتر از یک میکرومتر گزو ذرات سیلیکا نیز در محدوده بسیار ریز قرار دارند. وجود این فیلرها به ایجاد تعادل میان خواص مکانیکی، مقاومت سایشی، قابلیت شکل‌دهی و کیفیت سطح کمک می‌کند. همچنین ترکیبات رزینی مانند TEGDMA، دی‌متاکریلات، پلی‌متاکریلات چندعاملی، کامفوروکینون، EDAB و BHT در فرمولاسیون دارد. رنگدانه‌های اکسید آهن و دی‌اکسید تیتانیوم نیز برای ایجاد شیدهای مختلف استفاده می‌شوند.

نوع کامپوزیت و نحوه پلیمریزاسیون

کامپوزیت اسپکتروم یک کامپوزیت میکروهیبرید یونیورسال است که با نور سخت می‌شود. در نتیجه، برای پلیمریزاسیون آن به دستگاه لایت‌کیور مناسب نیاز است.شدت نوری دستگاه نیز اهمیت دارد. در اطلاعات فنی محصول، حداقل شدت نور 500 میلی‌وات بر سانتی‌متر مربع ذکر شده است و زمان کیور باید با توجه به شدت و مشخصات دستگاه، شید کامپوزیت و ضخامت لایه انتخاب شود.

ویژگی‌های کامپوزیت اسپکتروم

یکی از ویژگی‌های مهم کامپوزیت اسپکتروم، قوام Sculptable یا فرم‌پذیر آن است. این ویژگی باعث می‌شود ماده پس از انتقال روی دندان، بیش از حد روان نشود و دندانپزشک بتواند فرم آناتومیک، کانتور پروگزیمال، ریج مارژینال و سطح اکلوزال را با کنترل مناسب شکل دهد.قوام خمیری و نسبتاً کرمی کامپوزیت به همراه چسبندگی کم به ابزار، هندلینگ ماده را ساده‌تر می‌کند. این ویژگی به‌خصوص در ترمیم‌های خلفی که بازسازی کانتور و آناتومی اکلوزال اهمیت دارد، کاربردی است. با این حال، دما، شرایط محیط و قرارگرفتن طولانی‌مدت ماده در معرض نور می‌تواند بر قوام آن تأثیر بگذارد.

تطابق رنگ و زیبایی ترمیم

کامپوزیت اسپکتروم برای ایجاد ترمیم‌هایی با ظاهر طبیعی طراحی شده است. ساختار فیلر و تنوع شیدهای موجود به دندانپزشک اجازه می‌دهد رنگ ماده را با ساختار دندان تطبیق دهد. اثر آفتاب‌پرست یا Chameleon Effect اشاره شده ؛ به این معنا که ماده می‌تواند در شرایط مناسب با رنگ و اپتیک ساختار اطراف هماهنگی مناسبی ایجاد کند. همچنین قابلیت دستیابی به درخشندگی مشابه مینای دندان پس از فینیشینگ و پالیش از ویژگی‌های مطرح‌شده برای کامپوزیت اسپکتروم است.با وجود این ویژگی‌ها، کامپوزیت اسپکتروم بیشتر یک کامپوزیت یونیورسال برای ترمیم‌های روزمره محسوب می‌شود و برای بازسازی‌های بسیار پیچیده زیبایی که نیازمند لایه‌گذاری تخصصی دنتین، انامل و افکت‌های اپتیکی متعدد هستند، سیستم‌های چندلایه می‌توانند امکانات بیشتری در اختیار دندانپزشک قرار دهند.

استحکام و مقاومت سایشی

ساختار میکروهیبرید کامپوزیت اسپکتروم با استفاده از فیلرهای معدنی مختلف، تعادلی میان استحکام و قابلیت پالیش ایجاد می‌کند. در اطلاعات محصول، مقاومت سایشی مناسب و مقاومت در برابر شکست به‌عنوان یکی از ویژگی‌های این کامپوزیت مطرح شده است.این ویژگی باعث می‌شود کامپوزیت اسپکتروم برای ترمیم‌های روتین دندان‌های خلفی و نواحی تحت فشار جویدن نیز قابل استفاده باشد، البته انتخاب ماده باید براساس وسعت حفره، میزان نسج باقی‌مانده، شرایط اکلوزال و طرح درمان انجام شود.

رادیواپسیته کامپوزیت اسپکتروم

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم کامپوزیت اسپکتروم، رادیواپسیته آن است. وجود فیلرهای حاوی باریم باعث می‌شود ترمیم در تصاویر رادیوگرافی قابل مشاهده باشد و دندانپزشک بتواند مرز ترمیم و وضعیت نواحی مختلف آن را بهتر بررسی کند.رادیواپسیته در ترمیم‌های خلفی و پروگزیمال اهمیت بیشتری دارد، زیرا می‌تواند به بررسی وضعیت ترمیم، تشخیص فضای خالی، تطابق مارجین و ارزیابی نواحی اطراف ترمیم کمک کند. با این حال، تشخیص پوسیدگی ثانویه نباید فقط براساس رادیواپسیته انجام شود و باید همراه با معاینه بالینی و سایر یافته‌های تشخیصی بررسی شود.

پالیش‌پذیری و کیفیت سطح نهایی

کامپوزیت اسپکتروم قابلیت فینیشینگ و پالیش مناسبی دارد و پس از پرداخت صحیح می‌توان سطحی صاف، یکنواخت و براق ایجاد کرد. کیفیت پالیش در ترمیم‌های قدامی اهمیت زیبایی‌شناختی بیشتری دارد، زیرا بازتاب نور و ظاهر نهایی ترمیم به زبری و یکنواختی سطح وابسته است.در ترمیم‌های خلفی نیز کاهش زبری سطح می‌تواند به پاک‌شوندگی بهتر ترمیم کمک کند. فینیشینگ و پالیش باید مرحله‌به‌مرحله و با فشار کنترل‌شده انجام شود، زیرا فشار زیاد می‌تواند باعث ایجاد حرارت، آسیب به سطح کامپوزیت یا صدمه به مارجین ترمیم شود.

موارد کاربرد کامپوزیت اسپکتروم

کامپوزیت اسپکتروم برای طیف گسترده‌ای از ترمیم‌های مستقیم قدامی و خلفی قابل استفاده است. مهم‌ترین کاربردهای آن شامل ترمیم حفره‌های کلاس I، II، III، IV و V، بازسازی ساختار از دست‌رفته دندان، اصلاح فرم و کانتور، بازسازی محدود لبه اینسیزال، ترمیم برخی شکستگی‌ها و لب‌پریدگی‌های تاج و ترمیم ضایعات سرویکال است.  کامپوزیت اسپکتروم برای بستن دیاستم، ونیرهای کامپوزیتی، اصلاح مورفولوژی دندان، ترمیم جایگزین‌های کامپوزیتی معیوب و بازسازی محدود سطوح اکلوزال و پروگزیمال استفاده می شود. کاربردهایی مانند کور بیلدآپ و اسپلینت‌کردن دندان‌های لق همراه با نوار فایبر هم از موارد کاربرد کامپوزیت اسپکتروم است. با این حال، استفاده از محصول در چنین مواردی باید براساس دستورالعمل رسمی همان نسخه محصول و شرایط بالینی انجام شود.

نحوه استفاده از کامپوزیت اسپکتروم

• آماده‌سازی دندان و ایزولاسیون

ابتدا حفره طبق اصول ترمیمی آماده شده و دندان باید به‌خوبی ایزوله شود. استفاده از رابردم یا روش مناسب کنترل رطوبت اهمیت زیادی دارد، زیرا آلودگی سطح دندان می‌تواند بر عملکرد سیستم ادهزیو و نتیجه نهایی ترمیم تأثیر بگذارد.

• اچ و باندینگ

پس از آماده‌سازی حفره، سیستم باندینگ سازگار با تکنیک مورد استفاده باید طبق دستورالعمل همان باندینگ اعمال و فوتوکیور شود.نوع اچینگ و باندینگ باید بر اساس سیستم ادهزیو انتخابی و پروتکل سازنده انجام شود و نباید صرفاً براساس نام کامپوزیت تعیین شود.

• لایه‌گذاری کامپوزیت

کامپوزیت اسپکتروم باید به‌صورت Incremental و در لایه‌های مناسب قرار داده شود. ضخامت لایه حدود 2 میلی‌متر توصیه شده است تا نور بتواند به‌خوبی به عمق ماده نفوذ کند و پلیمریزاسیون کامل‌تری انجام شود.قرار دادن حجم زیادی از کامپوزیت در یک مرحله می‌تواند باعث کاهش کیور در عمق و افزایش احتمال افت خواص مکانیکی شود.در اطلاعات فنی محصول، برای برخی شیدهای معمول ضخامت 3 میلی‌متر با زمان کیور 20 ثانیه و برای برخی شیدهای اپک ضخامت 2 میلی‌متر با زمان کیور 20 ثانیه ذکر شده است. بنابراین ضخامت و زمان کیور باید براساس شید مورد استفاده و دستورالعمل همان نسخه محصول تنظیم شود.

• پلیمریزاسیون

هر لایه باید با دستگاه لایت‌کیور مناسب و مطابق شدت نور دستگاه پلیمریزه شود. برای لایه‌های ذکرشده در اطلاعات محصول، زمان 20 ثانیه گزارش شده است، اما زمان واقعی می‌تواند تحت تأثیر شدت نور، فاصله نوک لایت‌کیور، شید کامپوزیت و دسترسی به سطح قرار بگیردنوک لایت‌کیور باید تا حد امکان به سطح کامپوزیت نزدیک و در موقعیت مناسب قرار گیرد. در مناطق پروگزیمال یا نواحی با دسترسی محدود، تابش از جهت‌های مختلف می‌تواند به بهبود پلیمریزاسیون کمک کند.

• فینیشینگ و پالیش

پس از تکمیل لایه‌گذاری و پلیمریزاسیون، فرم نهایی ترمیم با ابزارهای فینیشینگ مناسب اصلاح می‌شود و سپس پالیش با دیسک‌ها و ابزارهای مناسب انجام می‌گیرد.هدف از این مرحله ایجاد کانتور صحیح، حذف اضافات، کاهش زبری سطح و دستیابی به درخشندگی مطلوب است. پالیش باید با فشار کنترل‌شده انجام شود تا از ایجاد حرارت بیش از حد و آسیب به مارجین ترمیم جلوگیری شود.

نکات بالینی مهم هنگام استفاده

انتخاب شید بهتر است پیش از ایزولاسیون کامل و تغییر شرایط ظاهری دندان انجام شود. در ترمیم‌های کلاس II، تطابق صحیح ماتریکس و وج باید پیش از قرار دادن کامپوزیت بررسی شود.هر لایه باید به‌خوبی با دیواره حفره تطبیق داده شود تا احتمال ایجاد فضای خالی بین لایه‌ها کاهش پیدا کند. در بازسازی سطح اکلوزال نیز بهتر است آناتومی اصلی قبل از کیور نهایی شکل داده شود تا نیاز به تراش و فینیشینگ بیش از حد کاهش یابد.همچنین شدت خروجی دستگاه لایت‌کیور باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود، زیرا کیفیت پلیمریزاسیون مستقیماً به عملکرد صحیح دستگاه وابسته است.

شیدهای رنگی کامپوزیت اسپکتروم

کامپوزیت اسپکتروم در شیدهای مختلف عرضه شده است. کامپوزیت اسپکتروم شیدهایی مانند A1، A2، A3، A3.5، B1، B2، C2، C3، D3 و Incisal-B1 و همچنین برخی شیدهای اپک مانند Opaque-A2، Opaque-A3.5، A4، B3 و C4 دارد و وجود شیدهای مختلف امکان تطبیق بهتر رنگ کامپوزیت با ساختار دندان را فراهم می‌کند و انتخاب شید باید براساس رنگ طبیعی دندان، محل ترمیم و نتیجه زیبایی مورد انتظار انجام شود.

بسته‌بندی کامپوزیت اسپکتروم

یکی از بسته‌بندی‌های رایج کامپوزیت اسپکتروم، سرنگ 4 گرمی است.در یک بسته‌بندی استارتر ، چند سرنگ کامپوزیت اسپکتروم همراه با باندینگ، اچ و تیپ‌های کاربردی ارائه می‌شود. بسته‌بندی دقیق محصول می‌تواند براساس بازار عرضه و نوع کیت متفاوت باشد؛ بنابراین محتویات بسته باید از روی بسته‌بندی محصول بررسی شود.

شرایط نگهداری کامپوزیت اسپکتروم

شرایط نگهداری برای حفظ خواص کامپوزیت اهمیت زیادی دارد. برای کامپوزیت اسپکتروم، محدوده دمایی 2 تا 28 درجه سانتی‌گراد مناسب است و تأکید شده است که محصول باید از نور مستقیم خورشید و رطوبت محافظت شود و نباید منجمد شود.در بخش دیگری از اطلاعات محصول، دمای نگهداری 8 تا 25 درجه سانتی‌گراد ذکر شده است. بنابراین برای تعیین دمای دقیق نگهداری، بهتر است دستورالعمل و برچسب همان نسخه محصولی که در اختیار دندانپزشک است ملاک قرار گیرد. در هر حالت، قرار ندادن کامپوزیت در معرض نور مستقیم، گرمای شدید یا شرایط نامناسب رطوبتی اهمیت دارد.

موارد منع مصرف و احتیاط

کامپوزیت اسپکتروم برای بیمارانی که سابقه واکنش آلرژیک شدید به رزین‌های متاکریلات یا سایر اجزای محصول دارند، منع مصرف دارد.به‌طور کلی، هنگام کار با کامپوزیت باید از تماس غیرضروری ماده با پوست و چشم جلوگیری شود و استفاده از محصول مطابق دستورالعمل سازنده و اصول کنترل عفونت انجام گیرد.کامپوزیت اسپکتروم یک کامپوزیت یونیورسال است و برای ترمیم مستقیم دندان‌های قدامی و خلفی طراحی شده است. در دندان‌های قدامی می‌توان از آن برای برخی ترمیم‌های کلاس III و IV محدود، اصلاح فرم، ترمیم شکستگی‌های کوچک و ضایعات سرویکال استفاده کرد و در دندان‌های خلفی نیز کاربرد آن در ترمیم‌های کلاس I و II و بازسازی محدود ساختار دندان مطرح شده است.

کامپوزیت اسپکتروم در ترمیم‌های کلاس II نیز قابل استفاده است، مشروط بر اینکه آماده‌سازی حفره، تطابق ماتریکس و وج، لایه‌گذاری صحیح و پلیمریزاسیون کامل به‌درستی انجام شوند.کامپوزیت اسپکتروم برای استفاده به‌صورت Bulk Fill با حجم زیاد در یک مرحله طراحی نشده است. این محصول باید با تکنیک لایه‌گذاری تدریجی استفاده شود و ضخامت هر لایه براساس شید و دستورالعمل محصول رعایت شود.کامپوزیت اسپکتروم برای بسیاری از ترمیم‌های زیبایی ساده و ترمیم‌های روتین قابلیت استفاده دارد، اما در بازسازی‌های بسیار پیچیده زیبایی که نیازمند کنترل دقیق اپسیته، ترنسلوسنسی و لایه‌گذاری چندگانه هستند، سیستم‌های تخصصی چندلایه می‌توانند امکانات بیشتری در اختیار دندانپزشک قرار دهند.

وزن و بسته‌بندی هر سرنگ

در بسته‌بندی رایج هر سرنگ 4 گرم کامپوزیت دارد. همچنین بسته‌های دیگری با سرنگ‌های 3 گرمی و کیت‌های چندتایی نیز در منابع موجود در فایل دیده می‌شود؛ بنابراین وزن سرنگ باید براساس نسخه و بسته‌بندی خریداری‌شده بررسی شود.

نتیجه گیری

کامپوزیت اسپکتروم دنتسپلی (Dentsply کامپوزیت اسپکتروم) یک کامپوزیت میکروهیبرید ساب‌میکرون یونیورسال و لایت‌کیور است که برای طیف گسترده‌ای از ترمیم‌های مستقیم دندان‌های قدامی و خلفی طراحی شده است.ساختار میکروهیبرید، فیلرهای شیشه‌ای حاوی باریم و سیلیکا، رادیواپسیته، فرم‌پذیری مناسب، مقاومت سایشی، قابلیت پالیش و تنوع شید از مهم‌ترین ویژگی‌های این محصول هستند. کامپوزیت اسپکتروم می‌تواند در ترمیم‌های کلاس I تا V، بازسازی محدود ساختار دندان، اصلاح فرم، برخی ترمیم‌های زیبایی، بستن دیاستم و ترمیم برخی شکستگی‌ها مورد استفاده قرار گیرد.برای دستیابی به نتیجه مطلوب، انتخاب صحیح شید، ایزولاسیون مناسب، استفاده از سیستم باندینگ سازگار، لایه‌گذاری کنترل‌شده، پلیمریزاسیون کامل و فینیشینگ و پالیش صحیح اهمیت زیادی دارند.

همچنین رعایت شرایط نگهداری و استفاده از محصول مطابق دستورالعمل سازنده برای حفظ خواص کامپوزیت ضروری است.در مجموع، کامپوزیت اسپکتروم یک گزینه یونیورسال برای بسیاری از درمان‌های ترمیمی روزمره است که میان قابلیت فرم‌دهی، خواص مکانیکی، رادیواپسیته و کیفیت سطح نهایی تعادل ایجاد می‌کند.قیمت کامپوزیت اسپکتروم کمی گرانتر از کامپوزیت های سایر برند ها می باشد ولی این کامپوزیت کیفیتی بی نظیر دارد که باعث شده دندانپزشکان بدون توجه به قیمت این محصول به دلیل کیفیت فوق العاده ان از این کامپوزیت استفاده کنند.